Türk Mitolojisinde Karanlığın Efendisi: Erlik Han
Türk dünyasının inanışlarında Erlik Han, sadece saf bir kötülük simgesi değil, aynı zamanda yaratılışın kaçınılmaz bir parçası ve ölümün mutlak otoritesidir. Altay yaratılış destanlarında Ülgen ile birlikte dünyayı var eden iki ana güçten biri olarak kabul edilir.
Erlik Han'ın Kökeni ve Yaratılıştaki Rolü
Destanlara göre Erlik, başlangıçta Baş Tanrı Kaira Han (veya Ülgen) tarafından yaratılmış bir gök varlığıydı. Ancak kibri, kıskançlığı ve Ülgen ile eşit olma arzusu yüzünden gök katlarından mahrum bırakılarak yerin dokuz kat altına, karanlık dünyaya sürgün edilmiştir.
Erlik'in yeraltına sürgün edilişi, Türk mitolojisinde iyilik ve kötülük, aydınlık ve karanlık arasındaki ezeli dengenin de başlangıcıdır.
Fiziksel Tasviri ve Özellikleri
Şaman dualarında ve eski anlatılarda Erlik Han son derece korkutucu ve görkemli bir biçimde tasvir edilir:
- []Göz kapakları ve kaşları kapkara, saçları ve sakalları dizlerine kadar uzundur.
[]Yüzü kömür gibi siyah, dişleri ise fildişi gibi iridir.
[]Gözleri alev alev yanar, burun deliklerinden dumanlar yükselir.
[]Kılıcı yeşil demirden yapılmıştır ve eyerlenmiş dokuz boğanın çektiği bir savaş arabasına biner.
- Yeraltındaki sarayı kara çamurdan veya demirdendir ve sarayının etrafı gözyaşlarından oluşmuş bir nehirle (Bay Tengiz) çevrilidir.
Erlik'in İşlevi ve İnsanlıkla İlişkisi
Erlik Han, yeraltı dünyasındaki kötü ruhların (Körmözler) lideridir. İnsanların ruhlarını çalmak, yeryüzüne hastalık, kıtlık ve ölüm getirmek onun temel görevleri arasındadır.
Ancak Türk şamanizminde Erlik'e sadece korkuyla bakılmaz; ona saygı da duyulur. Çünkü o, ölenlerin ruhlarını yargılayan ve cezalandıran mutlak bir hakimdir. Bir şaman (kam), amansız bir hastalığa yakalanan bir hastayı kurtarmak için yeraltına inip Erlik Han ile pazarlık yapmak, ona kansız kurbanlar sunarak ruhu geri istemek zorundadır.
Mitolojik Bir Denge Unsuru
Erlik Han figürü, eski Türklerin dünyayı tamamen siyah-beyaz görmediğinin kanıtıdır. Ülgen aydınlığı ve yaşamı simgelerken, Erlik karanlığı ve ölümü simgeler. Biri olmadan diğerinin anlamı kalmaz. Bu yönüyle Erlik, evrendeki kaçınılmaz zıtlıkların ve dengenin en önemli parçasıdır.
